“Αρχή σοφίας η των ονομάτων επίσκεψις”, έλεγαν οι πρόγονοί μας. Για να προσεγγίσουμε, λοιπόν, την έννοια της ελευθερίας, χρειάζεται πρωτίστως να την ετυμολογήσουμε.

Τα συνθετικά που απαρτίζουν τη λέξη ελευθερία είναι: ἐλεύθω= ἐρχομαι, πορεύομαι και ἐρῶ= αγαπώ -> ἔρως

Δηλαδή ελευθερία σημαίνει να πορεύεσαι στη ζωή με ό,τι σου προκαλεί έρωτα, ενθουσιασμό, με ό,τι παρακινεί την ψυχή σου να δημιουργήσει έναν εαυτό που βιώνει αγάπη.

Διαβάζοντας κάποιος τούτες τις γραμμές, κατανοεί ότι κανείς δεν είναι πραγματικά ελεύθερος, παρά μόνο για ένα μικρό χρονικό διάστημα, όσο παραμένει συνεπαρμένος με το ερωτικό στοιχείο της ζωής, όπως και αν το αντιλαμβάνεται.

Μα η ανθρώπινη ψυχοσύνθεση έχει ποικίλες αναγνώσεις. Την έννοια της ελευθερίας δεν την καθορίζουν οι εξωτερικές συνθήκες, αλλά η ερμηνεία που δίνει ο νους στο δρώμενο της ζωής.

Έτσι, λοιπόν, υπάρχουν άνθρωποι που οι συνθήκες της ζωής τους παρέχουν άπλετες δυνατότητες να ζήσουν τη ζωή που ονειρεύονται. Οι ίδιοι το βιώνουν πραγματικά και νιώθουν ελεύθεροι να ορίσουν τη ζωή τους με τον τρόπο που επιθυμούν.

Αυτοί οι άνθρωποι είναι τυχεροί ή απλώς η αντίληψη του νου τους καθόρισε τις συνθήκες της ζωής τους;

Δηλαδή αυτοί που είναι ελεύθεροι και βιώνουν την ελευθερία τους είναι τυχεροί ή σοφοί;

Υπάρχουν επίσης άνθρωποι που οι συνθήκες της ζωής τους παρέχουν επίσης κάθε δυνατότητα να ζήσουν μια ζωή απόλυτης ελευθερίας, όμως, οι ίδιοι δεν το αντιλαμβάνονται. Νιώθουν φυλακισμένοι...

Οι άνθρωποι, λοιπόν, που δεν βιώνουν την ελευθερία που τους δόθηκε είναι ανόητοι; Και αν, όπως λένε οι αρχαίοι μύστες, οι άνθρωποι είναι πνεύματα ελεύθερα που φυλακίστηκαν οικειοθελώς σε ένα σώμα για να βιώσουν τη γήινη εμπειρία, μήπως όλοι μας είμαστε ανόητοι;

Μια άλλη κατηγορία είναι εκείνοι που παρόλο που οι συνθήκες της ζωής τους είναι δύσκολες και εξαιρετικά ανελεύθερες για τον μέσο παρατηρητή, εντούτοις, θεωρούν ότι είναι ελεύθεροι. Προφανώς είναι μια κατηγορία που δεν ξέρει κανείς αν θα πρέπει να τη ζηλεύει ή να τη λυπάται...

Ας θυμηθούμε την επιχείρηση “ελευθερία” την περίοδο του covid: “Να κάνουμε το εμβόλιο, για να πάρουμε τη ζωή μας πίσω!”

Τελικά, το να μην είσαι ελεύθερος και παρ' όλα αυτά εσύ να νομίζεις πως είσαι, σου προσφέρει ένα ευχάριστο ύπνο το βράδυ, μα όχι μια ενδιαφέρουσα ζωή.

Και η τελευταία κατηγορία είναι αυτή των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες ανελευθερίας, το οποίο το γνωρίζουν και το βιώνουν απόλυτα.

Περιέχει μια τραγικότητα η κατάσταση της απόλυτης ανελευθερίας, μα εφόσον διαιωνίζεται καθορίζει τον σκλάβο, τον δούλο της συνήθειας ή της ανάγκης. Ένας εγκλωβισμένος νους ίσως είναι ακόμη χειρότερος από μια εγκλωβισμένη ζωή.

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Η φιλοσοφία είναι ένας εστιακός καθρέφτης, που λαμβάνει μία έννοια και την τοποθετεί στο βάθρο της λογικής ανάλυσης, για να εκμαιεύσει αρχετυπικές ιδέες και αλήθειες. Κάποιος, βέβαια, θα πει: “και πού μπορεί να με βοηθήσει η φιλοσοφία στην καθημερινή ζωή;” , “όταν μένω άνεργος, όταν με εγκαταλείπει ο σύντροφος μου, όταν πονάω, σε τι θα μου χρησιμεύσει η φιλοσοφία;”

Η φιλοσοφία είναι η ερμηνεία των συνθηκών που έχουν εγκλωβίσει τον σημερινό άνθρωπο, σε μια κατάσταση στην οποία αναπαράγει τις σκέψεις του στον καμβά της ζωής του. Ο σημερινός άνθρωπος ζει από συνήθεια και ανάγκη, επιτρέποντας στους ρόλους που υπηρετεί, να ορίσουν τον τρόπο που αισθάνεται για τον εαυτό του και τους άλλους.

Ο σημερινός άνθρωπος είναι ανελεύθερος, γιατί ο νους του είναι εγκλωβισμένος στην ερμηνεία του εαυτού μέσα απ’ τους ρόλους του: εργαζόμενος, σύζυγος, γονέας, φίλος, οπαδός ομάδας, κόμματος, θρησκείας κ.λπ.

Η φιλοσοφία, με βάση και την ετυμολογία της λέξης "ελευθερία", διδάσκει να πορευόμαστε στη ζωή προς εκείνο που αγαπάμε. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν θα λειτουργήσουμε στην καθημερινότητά μας μέσα από τους ρόλους, μα οι ρόλοι οφείλουν πάντα να υπηρετούν ένα ευρύτερο σχέδιο ζωής που οδηγεί σε αυτό που αγαπάμε πραγματικά.

Έτσι, αν παραδείγματος χάριν, αναγκάζεται κάποιος να κάνει δύο δουλειές για να ζήσει την οικογένεια του, νιώθει θύμα των καταστάσεων και καταπιεσμένος από παντού, ας αναρωτηθεί: “γιατί το κάνω αυτό;” Είναι η υποχρέωση μου ως οικογενειάρχη να ζήσω την οικογένεια μου ή η αγάπη προς αυτήν να τους προσφέρω τα χρειώδη; Και αν η αγάπη προς τον εαυτό έρχεται σε σύγκρουση με την αγάπη προς την οικογένεια μου, τι υπερτερεί;

Όλα αυτά τα ερωτήματα στην καθημερινότητα και με τις πιέσεις των συνθηκών μπορεί να τρελάνουν ένα άνθρωπο. Μα η φιλοσοφία, αν ανοιχθεί κάποιος στην αναζήτησή της, πάντα προσφέρει διέξοδο. Και η διέξοδος αυτή οδηγεί στην ερμηνεία του εαυτού.

Ποιες είναι οι αρχές και οι αξίες με τις οποίες πορεύεται ένας άνθρωπος και με ποια κλιμάκωση στον ψυχισμό του;

Στο παράδειγμα μας, αν η ελευθερία είναι σημαντική για τον οικογενειάρχη, πόσο σημαντική είναι; Πιο σημαντική από την αγάπη προς την οικογένειά του; Αν όντως συμβαίνει αυτό, μπορεί απλώς να αποχωρήσει από την οικογενειακή εστία, ζώντας την ελευθερία του. Αν όμως η αγάπη προς την οικογένεια είναι πιο σημαντική, η κατανόηση αυτού του γεγονότος και η εστίαση σε αυτό θα απαλύνει το δυσάρεστο συναίσθημα που του προκαλεί η εργασία του, διότι κοπιάζει για έναν ανώτερο σκοπό.

Η φιλοσοφία πάντα οδηγεί τη ζωή στην αρχική αιτία αναζήτησης των πραγμάτων. Και αν θέλουμε να είμαστε πραγματικά ελεύθεροι, ας αποσυνδεθούμε από τις συνθήκες κι ας αναζητήσουμε στον εαυτό την Αλήθεια με την οποία πορευόμαστε στη ζωή.

Η ελευθερία είναι ο δρόμος προς την αγάπη, μα η θεραπεία του νου από την ταύτιση με τους ρόλους του είναι ο τρόπος να βρούμε αυτό το δρόμο.